Marcowe posiedzenie Komitetu Chemii PAN w Poznaniu

Posiedzenie otworzył Przewodniczący Komitetu Chemii PAN – prof. Paweł Kulesza, który przywitał członków oraz zaproszonych gości: Dyrektora Instytutu Metali Nieżelaznych, Sieci Badawczej Łukasiewicz – prof. Grzegorza Lotę – gospodarza spotkania, Rektora Politechniki Poznańskiej – prof. Teofila Jesionowskiego, Przewodniczącego Zespołu Nauk Ścisłych i Przyrodniczych Rady Doskonałości Naukowej – prof. Marcina Hoffmana, Prezesa Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego – mgr inż. Jerzego Klimczaka oraz Zastępcę Dyrektora ds. Badawczych Łukasiewicz – Instytutu Chemii Przemysłowej – dr hab. Zbigniewa Rogulskiego, prof. ucz.

Zgodnie z agendą, przyjęto porządek obrad oraz zatwierdzono protokół z poprzedniego posiedzenia plenarnego, które odbyło się w Krakowie.

Informacje bieżące. Przewodniczący przedstawił harmonogram kolejnych spotkań; IX posiedzenie KCh PAN odbędzie się na Wydziale Chemicznym Politechniki Gdańskiej dn. 19 czerwca 2026 r., którego część merytoryczna zostanie poświęcona podsumowaniu wyników ewaluacji jednostek w dyscyplinie nauki chemiczne za lata 2022–2025 oraz wyzwaniom związanym z aktywnością chemików w realizacji wspólnych projektów badawczych, w tym w programach UE.

Zapowiedziano również zebranie w Białymstoku oraz posiedzenie w 2027 roku, którego gospodarzem będzie Wydział Technologii Chemicznej Politechniki Poznańskiej. Następnie prof. Łukasz Albrecht poinformował o organizacji 24. Międzynarodowej Konferencji Syntezy Organicznej (24-ICOS), która odbędzie się w dniach 5–10 lipca 2026 roku w Łodzi. Zapraszając członków, poprosił o promocję tego prestiżowego wydarzenia na wydziałach i w instytutach. Konferencja, odbywająca się pod auspicjami IUPAC, ma niezwykle bogatą historię: od niemal 50 lat stanowi główne forum prezentacji najnowocześniejszych osiągnięć chemii organicznej na świecie.

Podjęcie opinii w sprawie rekomendacji kandydatów na członków zagranicznych PAN. Po przedstawieniu sylwetek kandydatów zgłoszonych w obszarze nauk chemicznych:

• • prof. Mieczysław Jaroniec (USA)
  • prof. Omar Yaghi (USA)
  • prof. Vito Di Noto (Włochy)

odbyła się krótka dyskusja, oparta na materiałach udostępnionych wcześniej członkom Komitetu. Następnie przeprowadzono tajne głosowanie, w wyniku, którego podjęto opinię w sprawie rekomendacji i poparcia zgłoszonych trzech kandydatur na członków zagranicznych PAN.

Dyrektor Instytutu – prof. Grzegorz Lota, zapoznał członków Komitetu z historią oraz specyfiką działalności jednostki, którą kieruje. W swoim wystąpieniu prof. Lota podkreślił także strategiczne znaczenie placówki jako kluczowego producenta baterii termicznych oraz ich zastosowania w przemyśle obronnym. Omówiono także specjalistyczne usługi badawcze świadczone przez Instytut, stanowiące istotne wsparcie dla krajowego sektora technologicznego. Placówka posiada unikalne w skali kraju kompetencje, w tym dostarcza certyfikowane akumulatory dla lotnictwa i systemów ratowniczych, realizuje projekty europejskie dotyczące nowej generacji ogniw litowo-jonowych i recyklingu materiałów anodowych oraz dysponuje akredytowanym laboratorium do badań bezpieczeństwa i wydajności ogniw zgodnie z normami UE.

W części naukowej posiedzenia Pan mgr Kamil Frączak, reprezentujący Laboratorium Badań Chemicznych Źródeł Prądu, wygłosił referat pt. „Bezpieczeństwo użytkowania baterii Li-Ion”. Prelegent szczegółowo omówił m.in. główne zagrożenia wynikające z eksploatacji nowoczesnych systemów magazynowania energii, mechanizmy i najczęstsze przyczyny awarii ogniw oraz podał „7 kroków zapobiegających pożarom i wybuchom baterii Li-Ion”. Wystąpienie zakończyło się ożywioną dyskusją skupioną wokół standardów bezpieczeństwa chemicznych źródeł prądu w kontekście regulacji prawnych.

Współpraca ze środowiskiem inżynieryjnym. Kolejnym punktem programu była prezentacja Prezesa Zarządu Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego (SITPChem) – Pana mgr inż. Jerzego Klimczaka. Prezes przedstawił historię oraz aktualne kierunki działań Stowarzyszenia, podkreślając potrzebę zacieśniania współpracy między środowiskiem nauki akademickiej a kadrą inżynieryjno-techniczną pracującą w przemyśle chemicznym (w tym Zakłady Azotowe Puławy, Grupa Azoty, Grupa ORLEN, SYNTHOS czy Zakłady Azotowe Tarnów).

Wskazano na znaczenie aktywnej współpracy z KCh PAN, KChA PAN, PTChem, Polską Izbą Przemysłu Chemicznego, władzami uczelni i wydziałów chemicznych oraz instytutów, a także z przedstawicielami parlamentu. Prezes zwrócił również uwagę na potrzebę większego wsparcia dla krajowych czasopism naukowych (Przemysł Chemiczny, Ochrona przed Korozją, Chemik). Poinformował także o organizacji panelu na ten temat podczas Konferencji Przemysł Chemiczny w dniach 2-5.12.2026 r.

Następnie głos zabrał Prof. Teofil Jesionowski – rektor Politechniki Poznańskiej – podkreślił potrzebę systemowego wsparcia dyscypliny nauki chemiczne jako kluczowej dla funkcjonowania społeczeństwa i rozwoju przemysłu. W swojej wypowiedzi zwrócił również uwagę na konieczność integracji uczelni w najbliższym czasie, w kontekście zachodzących zmian demograficznych.

Po przerwie głos zabrał prof. Zbigniew Rogulski (Sieć Badawcza Łukasiewicz – Instytut Chemii Przemysłowej), który odniósł się do potrzeby wsparcia kadry naukowej w prowadzeniu badań poprzez promowanie i rozwijanie współpracy z otoczeniem gospodarczym, ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa lekowego. Podkreślił również konieczność zacieśniania współpracy między jednostkami chemicznymi z różnych sektorów nauki – uczelniami, instytutami PAN oraz instytutami Sieci Łukasiewicz – w oparciu o komplementarne kompetencje. Wskazał także na znaczenie spotkań bilateralnych, wyceny technologii oraz określenia wspólnych priorytetów, takich jak obronność, zastępowalność kadr oraz strategiczne wzmocnienie potencjału chemii w Polsce.

W dyskusji podsumowującej tę część zebrania członkowie Komitetu zwrócili uwagę na brak kultury patentowania, wynikający m.in. z systemu ewaluacji promującego „punktozę” oraz dużą presję na publikowanie. Zauważono również, że przemysł farmaceutyczny poszukuje nowych dróg rozwoju, jednak wciąż nie udaje mu się uniezależnić od produkcji realizowanej np. w Azji. Podkreślono także, że przy obecnym poziomie globalizacji i rozwoju łańcuchów dostaw nie jest jasne, czy pełne uniezależnienie w ogóle jest możliwe.

Nazewnictwo związków chemicznych. Następnie głos zabrał Prezes Zarządu Polskiego Towarzystwa Chemicznego (PTChem) – prof. Robert Pietrzak, który poinformował, że w porozumieniu z Ministerstwem Edukacji Narodowej (MEN) oraz Centralną Komisją Egzaminacyjną (CKE), Zarząd Główny PTChem podjął inicjatywę mającą na celu ujednolicenie i uporządkowanie polskiego nazewnictwa chemicznego na potrzeby edukacji. Prezes zaznaczył, że z końcem ubiegłego roku, kierując się troską o najwyższą jakość kształcenia chemicznego w Polsce, powołana została przy PTChem Komisja ds. nomenklatury chemicznej w szkole podstawowej i ponadpodstawowej. Jej zadaniem było opracowanie spójnych, jednoznacznych i nowoczesnych rekomendacji, umożliwiających nauczycielom i uczniom posługiwanie się nomenklaturą zgodną z aktualnym stanem wiedzy. Komisja skupia uznanych specjalistów z ośrodków akademickich, ekspertów w dziedzinie nomenklatury oraz doświadczonych tłumaczy podręczników i książek chemicznych, a także współpracuje z nauczycielami chemii i instytucjami odpowiedzialnymi za kształt podstawy programowej oraz system egzaminacyjny.

Obecnie zakończono prace merytoryczne obejmujące całość materiału z chemii nieorganicznej (ok. 50 stron) i organicznej (ok. 100 stron). Przed Komisją etap redakcyjny oraz recenzyjny, do którego zaproszeni zostaną również praktycy – nauczyciele chemii z różnych szkół. Prezes zapewnił członków KCh PAN, że Zarząd Główny PTChem dołoży wszelkich starań, aby opracowanie jak najszybciej trafiło do środowiska edukacyjnego i stało się trwałym oraz rzetelnym fundamentem nauczania chemii w Polsce. Materiał zostanie wydany w wersji książkowej oraz udostępniony w postaci nieodpłatnego pliku PDF na stronie Towarzystwa, który ma służyć uczniom i nauczycielom, a przyjazne zasady nazewnictwa – obejmujące szkołę podstawową i średnią – nie będą zniechęcały do nauki chemii ani stanowiły przeszkody w procesie dydaktycznym.

W części poświęconej wolnym wnioskom głos zabrał prof. Marek Potrzebowski, który poinformował, że zainicjował prace nad monografią „Eseje o chemii przyszłości”, mającą na celu pokazanie, jak wiele społeczeństwo zawdzięcza naukom chemicznym. Zachęcił członków Komitetu do aktywnego uczestnictwa w przygotowywaniu krótkich esejów do tego opracowania.

Na zakończenie Przewodniczący podziękował przybyłym gościom, ekspertom i członkom za aktywny udział w obradach i oficjalnie zamknął posiedzenie.

Po zakończeniu części oficjalnej członkowie Komitetu mieli okazję zapoznać się z infrastrukturą badawczą poznańskiego Oddziału Instytutu Metali Nieżelaznych.